Rewolucja na rynku kawy, czyli historia kawy rozpuszczalnej w pigułce

Kawa rozpuszczalna wywołuje mieszane emocje. Jedni lubią ją za komfort i szybkość przygotowania, inni uważają, że nie jest to prawdziwa kawa. Kto i kiedy wpadł na pomysł kawy instant? I jak właściwie się ją produkuje? Odpowiedzi na te i inne ciekawe pytania znajdziecie w naszym artykule.

Kto wymyślił kawę rozpuszczalną?

Kawa rozpuszczalna w niedługim czasie będzie świętować 100 lat obecności na rynku. Jej historia sięga jednak XVIII wieku, kiedy to pierwsze próby produkcji „stężonej” kawy podjęto w Wielkiej Brytanii. Produkcję kawy instant przyspieszyła wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych. Wtedy to Amerykanie podjęli próby zredukowania objętości kawy, tak aby łatwiej dostarczać ją żołnierzom na froncie. Kolejne, coraz bardziej udane, eksperymenty z kawą rozpuszczalną są wiązane już z konkretnym nazwiskiem. W 1901 Japończyk, dr Sartori Kato, chemik z Chicago, Illinois, opracował pierwszą skuteczną metodę tworzenia stabilnego rozpuszczalnego proszku kawowego. Dr Kato początkowo opracował technikę przygotowywania herbaty instant, którą później zastosował także do kawy. W 1903 roku otrzymał patent na tę metodę. Niedługo po jego wynalazku, kawa rozpuszczalna zaczęła być produkowana masowo (1909), jednak jej spektakularny komercyjny sukces przypada dopiero na koniec lat ‘30-tych XX wieku i jest prawdziwie międzynarodowym przedsięwzięciem.

Nescafe – pierwsza kawa rozpuszczalna

W latach ‘30-tych jednym z głównych producentów kawy była Brazylia. Pomimo rosnącego zainteresowania tym produktem, popyt na kawę nie rósł w tempie jej produkcji. Trzeba pamiętać, że 90 lat temu nie znano tak doskonałych sposób przechowania, które pozwalałyby zachować ziarna przez długi czas bez utraty jakości. Dlatego też rząd Brazylii, w poszukiwaniu nowych, innowacyjnych produktów pozwalających wykorzystać nadwyżki kawy, zwrócił się do szwajcarskiej firmy Nestle, która opracowała sposób produkcji i stworzyła pierwszą kawę rozpuszczalną – Nescafe. Nestle wprowadziło Nescafe (nazwa to po prostu złączenie Nestle i cafe) w Szwajcarii 1 kwietnia 1938 r. Jej produkcja odbywała się w fabryce Hayes w zachodnim Londynie. Nescafe była pierwszą kawą rozpuszczalną, która odniosła światowy sukces i jest na rynku do dzisiaj. W wielu językach Nescafe to synonim kawy rozpuszczalnej. Choć rozkwit handlu kawą instant został nieco zastopowany przez drugą wojnę światową, pod koniec lat ‘40-tych Nestle eksportowało kawę instant do Francji, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Kolejne pokolenia Amerykanów naprawdę pokochały nowy typ kawy. Warto wspomnieć o popularności kawy instant wśród żołnierzy – zapotrzebowanie na ten produkt było tak ogromne, że początkowo cała produkcja kawy rozpuszczalnej w amerykańskich fabrykach była zarezerwowana dla armii. Stopniowo kawa rozpuszczalna stała się elementem stylu życia. W latach ‘50-60-tych nastolatki w USA i wolnej Europie gromadziły się w kawiarniach, żeby popijać rozpuszczalny napój w rytmie rock’n’rolla.

Jak jest produkowana kawa rozpuszczalna?

Proces produkcji kawy rozpuszczalnej jest taki sam jak w przypadku kawy ziarnistej do momentu palenia kawy. W pierwszym etapie surowe ziarna kawy są dostarczane do fabryki i równomiernie wypalane w olbrzymich zbiornikach. Ciągłe mieszanie zapobiega nadmiernemu przypaleniu. Wtedy też ziarna nabierają charakterystycznego ciemnobrązowego koloru. W przypadku kawy sypanej tu właściwie kończy się proces obróbki. Jest ona pakowana, metkowana, trafia do magazynów, a następnie jest dystrybuowana do sklepów. Kawa rozpuszczalna natomiast jest dopiero na początku swojej podróży. Co się zatem dzieje po paleniu ziaren?

W kolejnym etapie wypalone ziarna trafiają do wielkiego, przemysłowego młyna, w którym zostają zmielone do postaci gruboziarnistego proszku. Następnie w ekspresach do kawy o skali laboratoryjnej proszek ten jest zaparzany bardzo małą ilością gorącej wody/pary wodnej, której temperatura dochodzi nawet do 200 stopni, co jest możliwe, dzięki zastosowaniu bardzo wysokiego ciśnienia. To ekstremalne parzenie służy jak najwydajniejszemu wydobyciu smaku z ziaren kawy. Taki napar, a właściwie ekstrakt w gęstej, półpłynnej postaci dalej zawiera wodę. Aby przerobić go do znajomej nam postaci suchych granulek, gęsty napar jest w dalszym ciągu redukowany, aby stężenie ekstraktu kawy było jak największe, a masa jak najmniejsza.

Redukcja i granulacja kawy rozpuszczalnej

Istnieją dwie metody redukcji stężonego ekstraktu kawy do postaci granulatu. Pierwszą z nich jest metoda stosująca liofilizację, czyli suszenie sublimacyjne zamrożonych substancji. Liofilizacja jest metodą powszechnie stosowaną do produkcji żywności, która ma mieć skoncentrowane składniki odżywcze i niewielką wagę. Ma ona bardzo długi okres przydatności do spożycia, co czyni ją idealnym rozwiązaniem dla Alpinistów i miłośników długich wędrówek górskich i niedostępnym terenie. Podobnie do żywności, można tą metodą zredukować kawę. Jak wygląda ten proces? Gęsty napar kawy jest zamrażany do bardzo niskich, arktycznych temperatur typu -50 stopni Celsjusza (praca przy tym etapie produkcji wymaga szczególnych środków ostrożności, pracownikom grożą poważne odmrożenia). Zamrażanie i doprowadzenie ekstraktu do postaci stałej ma na celu „zamknięcie” w nim smaku i aromatu. Ekstrakt w postaci lodu nadal zawiera wodę, która zostaje odparowana poprzez sublimację, czyli od razu ze stanu stałego przejdzie w gazowy, z pominięciem stanu ciekłego.

Zamrożony granulat jest lokowany w komorach z obniżonym ciśnieniem i poddawany działaniu ciepła, około 60 stopni Celsjusza. Wyzwaniem na tym etapie jest odparowanie wody, ale tak, aby zamrożony ekstrakt kawy nie stopniał. Jeśli dojdzie do nadmiernego topnienia, ekstrakt w postaci cieczy utraci swoje właściwości zapachowe i smakowe. Proces sublimacji, który dzieje się w tych ciśnieniowych komorach pozwala, aby z zamrożonego ekstraktu w postaci stałej, woda przeobraziła się od razu w postać gazową, czyli parę wodną. W wyniku liofilizacji uzyskujemy gotowy blok suchego ekstraktu kawy, który bez wody pozostanie w stanie stałym w temperaturze pokojowej. Następnie zostaje on poddany granulowaniu i pakowaniu.

Drugą metodą pozyskania granulatu ze stężonego naparu kawy jest rozpryskanie go na bardzo ciepłe powietrze. W tym procesie para wodna natychmiast uchodzi do góry, a na dół opadają drobinki kawy. Jest to starsza metoda produkcji kawy rozpuszczalnej, stosowana między innymi, do proszkowania mleka. Patrząc na strukturę ziarenek kawy rozpuszczalnej można rozpoznać, którą metodę użytą do jej produkcji. Jeśli kawa ma dość duże, kanciaste, nieco geometryczne granulki to została wyprodukowana metodą liofilizacji. Jeśli przypomina bardziej proszek, mniejsze granulki podobne nieco do zbitego śniegu, to możemy przypuszczać, że wykorzystano tę drugą metodę.

Porównanie jakości kawy mielonej i rozpuszczalnej

Czy kawa rozpuszczalna jest niższej jakości niż kawa mielona? Zależy jak na to patrzeć. Z perspektywy zawartości oba produkty zawierają 100% kawy. Kawa rozpuszczalna nie zawiera żadnych dodatkowych substancji, jest po prostu wysuszoną, skoncentrowaną kawą. W wyniku obróbki zawartości kofeiny w kawie rozpuszczalnej ulega obniżeniu, dlatego może być to dobra alternatywa dla osób preferujących słabsze napary.

Główne różnice między kawą mieloną a rozpuszczalną dotyczą walorów smakowych i aromatu. Zielone surowe ziarna kawy zanim zostaną dopuszczone do obróbki i dystrybucji są poddawane kontroli jakości. Ziarna niskiej jakości, które nie spełniły wymogów plantatorów są przeznaczane do produkcji kawy rozpuszczalnej. Sam proces jej wytwarzania jest także dość kosztowny, dlatego aby utrzymać cenę kawy rozpuszczalnej na określonym poziomie, dostępnym dla konsumenta, producenci używają tanich ziaren. W ten sposób rekompensowane są wysokie koszty produkcji kawy rozpuszczalnej. Choć jest to powszechna praktyka, warto zwrócić uwagę, że na rynku pojawiają się kawy rozpuszczalne z wysokiej jakości ziarna, dlatego zawsze warto czytać etykiety na opakowaniu.

A czy kawa instant różni się od kawy ziarnistej pod względem aromatu? Niestety tak i to znacząco. Proces prowadzący do wydobycia ekstraktu z ziaren jest destrukcyjny dla naturalnych aromatów i olejków eterycznych kawy. Z tego względu aromat kawy rozpuszczalnej nie dorównuje świeżo mielonej kawie i stanowi jej poważną wadę. W kwestii smaku kawa rozpuszczalna jest dość „płaska” - ma lekko gorzkawy posmak z nutą kwasowości charakterystyczny dla kawy, jednak daleko jej do głębi smaku i cielistości kawy mielonej. Na pewno nie znajdziemy w niej nut owocowych, czekoladowych czy orzechowych. W większości typów dominuje ziemisty i gorzki posmak. Z tego względu doświadczenie smakowe kawy rozpuszczalnej jest dość ubogie w porównaniu z naparem świeżo mielonej kawy. Oczywiście intensywność smaku kawy instant możemy regulować, uzyskując w ten sposób optymalny dla nas napar.

Kawa rozpuszczalna a kawa 3 w 1

Jakie są więc zalety kawy rozpuszczalnej? Z pewnością jest wygodna. Opakowanie 100 g starczy nam na długo. Jest też banalnie prosta w przygotowaniu, bo w przeciwieństwie do kawy sypanej, rozpuszczalna jest gotowa właściwie od razu po zalaniu wodą. Jeśli zatem wybieramy się na wycieczkę albo cenimy szybki sposób przyrządzania, kawa rozpuszczalna może być użytecznym produktem. Zwłaszcza z dodatkami jak mleko, cukier czy miód. Warto dodać, że kawa 3 w 1 jest zupełnie innym produktem niż kawa rozpuszczalna. Zawiera tylko około 10-12% kawy oraz bardzo dużą ilość sztucznie nasyconych tłuszczów roślinnych, substancji słodzących i konserwujących, które nie są korzystne dla naszego zdrowia. Dlatego jeśli cenisz wygodę, ale dbasz także o zdrowie i chcesz dostarczać swojemu organizmowi produkty dobrej jakości, kawa rozpuszczalna jest dobrym wyborem.

 

 

Autor: Emilia Pawłusz

 


Add comment

Required fields are marked with *. Every comment is subject to approval.

Author*

Website

Comment*

Please do not type anything here

Checking here, to indicate that you have read and agree to the terms of the Privacy Policy